Dự trữ năng lượng - "Lá chắn" quan trọng cho nền kinh tế

Trong những năm gần đây, biến động địa chính trị trên thế giới ngày càng phức tạp, gây ảnh hưởng trực tiếp tới thị trường năng lượng thế giới. Tháng 6/2022, giá xăng dầu tại Việt Nam cũng từng tăng “phi mã”, với xăng E5 RON92 lên tới 31.302 đồng/lít, còn xăng RON95-III đạt 32.873 đồng/lít, đây là mức cao nhất từng ghi nhận. Gần 4 năm sau, xung đột tại Trung Đông cũng đang đẩy giá xăng dầu tăng mạnh, tuy chưa vượt mức năm 2022 nhưng giá xăng E5 RON92 hiện vẫn ở mức 22.504 đồng/lít, xăng RON95-III ở mức 25.575 đồng/lít, còn dầu diesel 0.05S ở mức 27.025 đồng/lít .

Biến động địa chính trị tại Trung Đông khiến thị trường năng lượng toàn cầu liên tục chịu áp lực, kéo theo giá xăng dầu tại nhiều quốc gia tăng mạnh. (Ảnh minh họa)

Sau khi xung đột tại Trung Đông nổ ra, tuyến vận chuyển năng lượng quan trọng qua eo biển Hormuz bị gián đoạn. Điều này đã ảnh hưởng trực tiếp đến thị trường năng lượng thế giới và Việt Nam. Theo thống kê của Cơ quan Thông tin Năng lượng Hoa Kỳ (EIA), khối lượng dầu và condensate đi qua khu vực này đạt khoảng 20 triệu thùng/ngày, tương đương gần 20% tổng tiêu thụ toàn cầu và chiếm hơn 1/4 tổng thương mại dầu bằng đường biển. Đáng chú ý hơn, khoảng 84% dòng dầu qua eo biển Hormuz hướng tới thị trường châu Á, khiến khu vực này trở thành nơi chịu tác động trực tiếp và nhanh chóng nhất khi xung đột tại Trung Đông leo thang. Để ứng phó với những biến động này, Việt Nam cần phát triển hạ tầng dự trữ năng lượng, xăng dầu. Việc này cũng giúp Việt Nam chủ động điều tiết khi thị trường năng lượng quốc tế biến động.

Để chủ động ứng phó với biến động thị trường, các cường quốc từ lâu đã xây dựng hệ thống dự trữ dầu thô, xăng dầu thành phẩm. Khi bàn về dự trữ năng lượng trên thế giới, Mỹ là cái tên phải nhắc đến đầu tiên, hiện là quốc gia có kho dự trữ dầu chiến lược lớn nhất thế giới. Năm 2009 là thời kỳ Mỹ dự trữ năng lượng nhiều nhất với quy mô 727 triệu thùng dầu, sau đó giảm dần về 714 triệu thùng. Thời điểm đó, người Mỹ tiêu thụ bình quân khoảng 20 triệu thùng dầu/ngày, tức mức dự trữ gấp gần 36 lần tiêu thụ bình quân. Nói cách khác, mức dự trữ dầu của Mỹ đạt 36 ngày. Đến thời điểm tháng 5/2022, kho dự trữ dầu chiến lược của nước này đã giảm còn 538 triệu thùng. Với mức này, lượng dự trữ hiện vẫn đủ đáp ứng nhu cầu tiêu thụ của người dân Mỹ trong hơn một tháng.

Nhiều quốc gia trên thế giới đã xây dựng hệ thống kho dự trữ dầu chiến lược quy mô lớn nhằm đảm bảo an ninh năng lượng và giảm thiểu tác động từ các cú sốc nguồn cung (Ảnh minh họa).

Thống kê riêng tại châu Á, Nhật Bản cho thấy tầm nhìn chiến lược về an ninh năng lượng khi duy trì kho dự trữ tương đương khoảng 254 ngày nhập khẩu. Đứng sau là Hàn Quốc với dự trữ dầu tương đương khoảng 200 ngày. Cùng với đó, Trung Quốc cũng đạt sản lượng dự trữ cao với ước tính khoảng 1,5 tỷ thùng, tương đương khoảng 70 - 90 ngày nhập khẩu ròng. Tại Ấn Độ, lượng dự trữ dầu tại mạng lưới các kho chứa ngầm, kho chứa nổi và nhà máy lọc dầu (NMLD) đạt khoảng 74 ngày. Tại Đông Nam Á, Thái Lan cũng có lượng dự trữ dầu khoảng 65 ngày. Có thể thấy, xu hướng chung của nhiều quốc gia là tăng cường dự trữ để phòng ngừa rủi ro đứt gãy nguồn cung.

Việt Nam hiện là nước có quy mô nền kinh tế đứng thứ 32 trên thế giới. Tuy nhiên, hạ tầng dự trữ xăng dầu còn chưa tương xứng khi chưa có hệ thống kho dự trữ xăng dầu quốc gia. Đa phần lượng xăng dầu dự trữ đều nằm tại các doanh nghiệp đầu mối nhằm tiết kiệm chi phí ngân sách. Điều này đã làm hạn chế đáng kể khả năng chủ động điều tiết thị trường của Nhà nước trong các tình huống khẩn cấp. Thực trạng này đặt nền kinh tế trước những rủi ro lớn khi xảy ra đứt gãy chuỗi cung ứng dầu thô hoặc giá dầu tăng đột biến. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến giao thông, logistics và sản xuất công nghiệp.

Nâng cao hạ tầng, hạn chế rủi ro

Năm 2023, Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt Quy hoạch hạ tầng dự trữ, cung ứng xăng dầu, khí đốt quốc gia. Quy hoạch đặt mục tiêu tổng quát là đảm bảo dự trữ, cung ứng xăng dầu đầy đủ, liên tục cho phát triển kinh tế - xã hội, an ninh quốc phòng. Đặc biệt, việc này hướng đến đảm bảo sức chứa dự trữ dầu thô và sản phẩm xăng dầu cả nước đạt 75 - 80 ngày nhập ròng, phấn đấu đạt 90 ngày nhập ròng. Đồng thời, hướng đến đảm bảo sức chứa dự trữ khí đốt đáp ứng nhu cầu thị trường trong nước và khí nguyên liệu cho ngành công nghiệp - năng lượng.

Việc đầu tư phát triển hạ tầng dự trữ xăng dầu được xem là giải pháp quan trọng giúp Việt Nam tăng tính chủ động trong điều tiết thị trường và đảm bảo an ninh năng lượng quốc gia.

Theo quy hoạch, giai đoạn 2021-2030, Việt Nam phấn đấu đáp ứng tối thiểu 20 ngày nhập ròng đối với dầu thô, nguyên liệu và sản phẩm cho các nhà máy sản xuất và chế biến xăng dầu hoạt động ổn định; hướng đến sau năm 2030 tăng lên 25 ngày. Đồng thời, hạ tầng dự trữ thương mại phấn đấu ổn định nhu cầu thị trường trong nước với sức chứa tăng thêm từ 2,5 - 3,5 triệu m3 trong giai đoạn 2021-2030; tăng lên 10,5 triệu m3 sau năm 2030, đáp ứng 30 - 35 ngày. Đặc biệt, đối với hạ tầng dự trữ quốc gia, hướng tới đảm bảo phục vụ dự trữ quốc gia với sức chứa từ 500 - 1 triệu m3 sản phẩm xăng dầu và từ 1 triệu - 2 triệu tấn dầu thô, đáp ứng 15 - 20 ngày nhập ròng trong giai đoạn 2021-2030. Giai đoạn sau năm 2030, dự trữ xăng dầu quốc gia sẽ phát triển với việc đảm bảo sức chứa từ 500.000 - 800.000 m3 sản phẩm xăng dầu và 2 triệu - 3 triệu tấn dầu thô, đáp ứng 25 - 30 ngày nhập ròng trong giai đoạn sau năm 2030.

Theo đó, hệ thống kho xăng dầu sẽ được quy hoạch xây dựng tại các nhà máy sản xuất và chế biến xăng dầu theo công suất thiết kế, đáp ứng 15 ngày nguyên liệu và 10 ngày sản phẩm trong giai đoạn 2021-2030. Đối với dự trữ quốc gia, kho chứa xăng dầu sẽ được xây mới với khối lượng 500.000 m3 và xây mới 1 - 2 kho dự trữ dầu thô tại khu vực gần các NMLD (NMLD Dung Quất tại Quảng Ngãi, NMLD Nghi Sơn tại Thanh Hóa, Tổ hợp Lọc hóa dầu Long Sơn tại TP HCM). Hạ tầng dự trữ thương mại xăng dầu sẽ nâng công suất của 43 kho xăng dầu thương mại và các kho nhà máy với tổng công suất mở rộng khoảng 1,4 triệu m3. Đồng thời, 59 kho xăng dầu được xây mới, tại các vị trí thuận lợi, phù hợp với quy hoạch sử dụng đất của các địa phương, với công suất 5,1 triệu m3.

Ở giai đoạn sau 2030, Chính phủ tiếp tục đầu tư xây thêm kho chứa với khoảng 500.000m3 xăng dầu phục vụ dự trữ quốc gia và xây mới 1 - 2 kho dự trữ dầu thô tại khu vực gần các NMLD để nâng tổng công suất thêm khoảng 3 triệu tấn dầu thô. Hạ tầng dự trữ thương mai cũng được nghiên cứu đầu tư nâng cấp về thiết bị công nghệ và di dời các kho tại khu vực nội đô không đảm bảo an toàn hoặc không phù hợp.

Với quy hoạch hạ tầng dự trữ, cung ứng xăng dầu và khí đốt quốc gia giai đoạn 2021-2030, tầm nhìn đến 2050, Việt Nam đặt mục tiêu nâng năng lực dự trữ lên 75-80 ngày nhập ròng, hướng tới đạt 90 ngày trong giai đoạn tiếp theo nhằm đảm bảo an ninh năng lượng quốc gia.

Về vấn đề dự trữ năng lượng, TS. Nguyễn Quốc Thập - Chủ tịch Hội Dầu khí Việt Nam nhận định: “Ý tưởng xây dựng tổ hợp lọc hóa dầu và kho dự trữ quốc gia là hướng đi tích cực. Việc xây dựng kho ngầm để tàng trữ dầu thô và các sản phẩm xăng dầu là cần thiết để đảm bảo an ninh năng lượng, ứng phó với biến động thị trường khi giá dầu giảm sâu hoặc tăng cao”.

Với mục tiêu phấn đấu tăng khoảng gấp 3 lần lượng xăng dầu và dầu thô dự trữ hiện nay, Việt Nam đang từng bước nâng cao năng lực dự trữ chiến lược, giảm phụ thuộc vào nhập khẩu. Điều này sẽ góp phần tạo ra một mạng lưới các khu vực dự trữ xăng dầu lớn, phục vụ cho nhu cầu của người dân trên cả nước. Để hiện thực hóa việc này, các chuyên gia cũng nhận định, cần triển khai đồng bộ các giải pháp, trong đó, tập trung đầu tư xây dựng các kho dự trữ chiến lược quốc gia. Cùng với đó, cần quy hoạch phân bổ hệ thống kho dự trữ một cách khoa học, phù hợp với từng vùng, gắn chặt với nhu cầu tiêu thụ, cảng nhập khẩu và các trung tâm năng lượng lớn để tối ưu hóa chi phí vận hành. Đồng thời, cần có các cơ chế linh hoạt để huy động nguồn vốn từ nhiều nguồn khác nhau, bởi chi phí đầu tư đối với hạ tầng này là rất lớn.

glencode