Xăng dầu không đơn thuần là một loại hàng hóa thiết yếu, mà là “đầu vào của mọi đầu vào” trong nền kinh tế. Đó là đầu vào của sản xuất, là chi phí của vận tải, là một trong những yếu tố cấu thành giá của hầu hết hàng hóa và dịch vụ. Chỉ cần nguồn cung bị gián đoạn, tác động sẽ không dừng lại ở một vài cửa hàng đóng cửa hay một số doanh nghiệp gặp khó khăn, mà lan rộng thành áp lực chi phí, đẩy mặt bằng giá lên cao, ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống người dân và sức cạnh tranh của nền kinh tế.

Bảo đảm dòng chảy năng lượng trong bất cứ hoàn cảnh nào, vì thế, đồng nghĩa với việc mô giữ nhịp vận hành của toàn bộ nền kinh tế và hạn chế đến mức thấp nhất ảnh hưởng tới người dân, nhất là người yếu thế. Tuy nhiên, khi mà thị trường năng lượng toàn cầu ngày càng biến động do xung đột địa chính trị, để giúp thị trường xăng dầu vượt qua những thời điểm khó khăn, cần củng cố những nền tảng dài hạn như: đa dạng hóa nguồn cung dầu thô; hoàn thiện cơ chế điều hành giá, chính sách thuế phù hợp hơn; và đặc biệt là phát triển hạ tầng dự trữ.

Quy mô nền kinh tế nước ta đã vươn lên đứng thứ 32 thế giới, nhu cầu năng lượng ngày càng lớn, nhưng hạ tầng dự trữ xăng dầu, dầu thô lại chưa tương xứng. Các tầng dự trữ đã được hình thành, từ dự trữ quốc gia đến dự trữ thương mại của doanh nghiệp và dự trữ phục vụ sản xuất của các nhà máy lọc dầu. Tuy nhiên, tổng quy mô vẫn còn khiêm tốn, chưa tạo được vùng đệm đủ mạnh. Cơ chế phối hợp giữa dự trữ quốc gia và dự trữ thương mại của doanh nghiệp vẫn còn thiếu linh hoạt, ảnh hưởng đến khả năng phản ứng nhanh khi thị trường xảy ra biến động.

Về hạ tầng, hiện nước ta chưa có hệ thống kho dự trữ xăng dầu quốc gia đúng nghĩa; phần lớn lượng dự trữ nằm tại các doanh nghiệp đầu mối. Quy định về mức dự trữ tối thiểu của thương nhân đầu mối và thương nhân phân phối vẫn ở mức thấp so với thông lệ quốc tế, khiến khả năng ứng phó trước các cú sốc kéo dài còn hạn chế.

Nhìn ra thế giới, các nền kinh tế lớn đều chú trọng dự trữ xăng dầu, dầu thô. Mỹ duy trì kho dự trữ dầu chiến lược đủ đáp ứng nhu cầu tiêu thụ trong hơn 1 tháng. Tại châu Á, nhiều quốc gia đều chủ động xây dựng các vùng đệm năng lượng quy mô lớn, đủ sức hấp thụ những cú sốc ngắn hạn từ thị trường quốc tế. Nhật Bản duy trì mức dự trữ tương đương khoảng 254 ngày nhập khẩu, Hàn Quốc khoảng 200 ngày, còn Trung Quốc tích lũy lượng dự trữ ước tính tương đương 70 - 90 ngày nhập khẩu ròng.

Đối với nước ta, năm 2023, Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt Quy hoạch hạ tầng dự trữ, cung ứng xăng dầu, khí đốt quốc gia, hướng đến bảo đảm sức chứa dự trữ dầu thô và sản phẩm xăng dầu cả nước đạt 75 - 80 ngày nhập ròng, phấn đấu đạt 90 ngày nhập ròng, nhằm cung ứng xăng dầu đầy đủ, liên tục cho phát triển kinh tế - xã hội, an ninh quốc phòng.

Rõ ràng, trong bối cảnh nhu cầu năng lượng tiếp tục gia tăng cùng với quy mô nền kinh tế và thị trường năng lượng toàn cầu ngày càng biến động, nâng cao năng lực dự trữ, nâng quy mô dự trữ xăng dầu, dầu thô không còn là lựa chọn, mà là yêu cầu cấp thiết. Trọng tâm trước hết là hình thành các kho dự trữ dầu thô quy mô lớn của quốc gia, gắn với các trung tâm lọc hóa dầu, nhằm duy trì hoạt động sản xuất khi nguồn cung từ thị trường quốc tế biến động.

Cùng với đó, hệ thống dự trữ cần được thiết kế theo hướng kết hợp giữa dự trữ quốc gia và dự trữ thương mại của doanh nghiệp. Nhà nước giữ vai trò kiến tạo, đầu tư một phần hạ tầng chiến lược, đồng thời xây dựng cơ chế khuyến khích doanh nghiệp tham gia, chia sẻ gánh nặng chi phí và nâng cao tính linh hoạt của toàn hệ thống.

Khi năng lực và quy mô dự trữ xăng dầu được nâng lên, khi các tầng dự trữ được liên thông và vận hành hiệu quả, năng lực điều tiết thị trường sẽ không còn phụ thuộc vào các biện pháp tình thế, mà trở thành sức mạnh nội tại, giúp nền kinh tế vượt qua những cú sốc năng lượng có thể xảy ra bất cứ lúc nào.

glencode